Soru, Esperanto!

Kiu rigardas ĉielon, tiu maltrafas sian celon
(Zamenhofa proverbo)

“La angla estis trudita en aviado en 1951. [Tio] estas unu el la ĉefaj kialoj de akcidentoj pro multaj konfuzoj kaj miskomprenoj inter pilotoj kaj kontrolaj turoj. En 2000, 11% de akcidentoj kaj incidentoj estis okazintaj pro la angla” – skribas estrarano de UEA kaj instigas la membrojn subskribi petleteron por adopti Esperanton en la aviado.

Tia fervora entuziasmo estas karakteriza por la novicoj, sed ĝi ne konvenas por estrarano. Nia ĉefa respondeculo pri informado devus esti pli prudenta kaj klarvida. Fari tian proponon egalas rakonti fabelon.

Mi atendas de niaj gvidantoj, ke ili motivu nin. Ili injektu entuziasmon en niajn vejnojn. Ili instigu nin al agado! Tio ja estas ilia rolo. Kaj por tio necesas starigi celojn, sed ili estu realismaj. La Strategia Laporplano, kiun oni forĝis dum kelkaj jaroj, nun kuŝas arkvita en la serviloj de UEA, neniu plu rigardas ĝin aŭ referencas al ĝi. Kial? Ni ĉiam starigas novajn kaj novajn celojn – kaj neniam rerigardas kiugrade ni sukcesis realigi tion, kion ni planis.

La proponoj kiel pri adopto de Esperanto en la aviado ne portas pozitivajn rezultojn. Eĉ pli, ili damaĝas. Ĉe la prudentaj homoj ni perdas ilian seriozan aliron, dum la revuloj… Nu, ilin ni povas gajni por momento. Sed baldaŭ ankaŭ ili vidos, ke el niaj celadoj restas nenio. UEA perdas vizaĝon kaj perdas entuziasmon de siaj membroj, perdigas ankaŭ iliajn tempon kaj atenton.

Cetere, Esperanto ne estas libera de mankoj. Tiuj, kiuj predikas ĝin perfekta lingvo, ne konas ĝin sufiĉe bone. Por tuj doni ekzemplon pri ebla problemo, mi menciu la ciferojn 6 kaj 7, kiuj estas tre similaj unu al la alia. Oni povas facile miskompreni ilin, kiam la voĉkonekto estas ĝenata de la kutimaj muĝoj. Por komprenigi alian problemon, mi proponas laŭtlegi la nombrojn: 10,50 kaj 15,10. Ĉu ne sonas… same? Kaj nun imagu taksadojn pri la alteco de la aviadilo aŭ pri la distanco al la alteriga vojo!

Oni ne nomu mian aliron defetismo. Kredeble eĉ Ivo Lapenna konsentus kun mi, ke la celoj estu ambiciaj, sed realismaj. Ek al la realigo de la Strategia Laborplano!

Ilustraĵo: janjf93/pixabay.com (CC0)

La plej fidinda

Homarano. La vivo, verkoj kaj ideoj de d-ro L.L. Zamenhof. Aleksander Korĵenkov. 2-a eld. Kaliningrado: Sezonoj; Kaunas: Litova Esperanto-Asocio, 2011. 359 p. ISBN 978-6099-5087-4-0. Prezo: Libroservo de UEA € 27,00; Retbutiko de FEL € 25,76.

Aleksander Korĵenkov faris grandiozan laboron por la biografio de L.L. Zamenhof. En Homarano la faktoj estas bone dokumentitaj. Duonmilo da notoj provizas nin per referencoj kaj aldonaj klarigoj. Kelkaj malveraĵoj ade ripetataj de la esperantistoj trovas ĝustigon sur la paĝoj de la libro. La aŭtoro faris seriozan esploron kaj por la bezonoj de la biografio konsultis plurajn arkivaĵojn, tiujn jam delonge konatajn sed ankaŭ novajn. Danke al tio ni ricevas kelkajn ĝisdatigojn kaj ĝis nun nekonatajn detalojn pri la Zamenhofa vivokuro.

“Homarano. La vivo, verkoj kaj ideoj de d-ro L.L. Zamenhof” – kovrilo

La titolo de la libro estas trafa, adekvata al la enhavo – la internacia lingvo estis por Zamenhof nur unu el la vivostreboj kaj tute ne la plej grava. Oni bone komprenas tion post la tralego, ĉar Korĵenkov ne limigis la rakonton al la lingvaj ambicioj, sed taŭge lokas ilin en la pli vasta perspektivo de la Zamenhofa idearo, precipe lia hilelismo/homaranismo. Laŭ la ĉapitroj la aŭtoro sekvas kaj analizas la evoluon de la opinioj kaj la ŝanĝiĝantan formon de tiu politika-filozofia-religia projekto.

Korĵenkov metas la vivohistorion de la iniciatoro de Esperanto en pli vastan soci-politikan kadron de Rusia Imperio en la fino de la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcentoj, kio faciligas kompreni iujn okazaĵojn kaj flari la guston de la tempo. Tiu, bedaŭrinde, ofte odoraĉas je furioza antisemitismo, kontraŭ kiu luktas la… “varsovia kuracisto” aŭ – por alfronti la fakton – la judo Zamenhof. Iuj daŭre kaŝas aŭ maskas lian judecon, dum – kiel montras en Homarano la koncernato mem – ĝi estas kerna por la tuta rakonto, kreo de la lingvo kaj kvazaŭ-religiaj konceptoj.

En la libro forestas la kutimaj laŭdoj kaj apologioj je kiuj ofte plenplenas la tekstoj pri D-ro Esperanto. Homarano ne celas (pli) sanktigi “la Majstron” sed nur prezenti objektivajn faktojn, eĉ se tie kaj aliloke ili estas iel malfavoraj al la senmakula famo de la ĉefheroo. La leganto mem konkludu la eksterordinarecon de la Homarano.

Mi trovas ĝena nur la situon de la notoj – publikigitaj en la fino, post la ĉefa teksto anstataŭ piede de la paĝoj al kiuj ili rilatas. Tio malfaciligas konsultadon de la notoj (plejparte bibliografiaj, sed ne sole!), sed ĉar ili estas tiom multaj kaj foje longaj, mi ne povas esti certa ke ŝanĝi ilin al piednotoj faciligus la legadon.

Vivo de Zamenhof (1920) verkita de Edmond Privat kaj Zamenhof, aŭtoro de Esperanto (1962) de Marjorie Boulton daŭre estas legindaj klasikaĵoj kaj Homarano (2009) forprenas neniom el ilia gloro. Tamen, danke al la novaj ebloj kaj esploroj, kun rigora obeo al la faktoj, la ĉi-lasta estas la plej fidinda. La libro ĵetas novan lumon – ne malgraŭ la paso de la tempo, sed ĝuste pro ĝi. Eĉ se oni legis jam kelkajn Zamenhofajn biografiojn, oni ne hezitu konsumi ankaŭ tiun ĉi de Aleksander Korĵenkov.

Ilustraĵo: Homarano. La vivo, verkoj kaj ideoj de d-ro L.L. Zamenhof (1-a eld., malmola kovrilo), fot. Paweł Fischer-Kotowski

Observoj plu legindaj

Vortoj de Andreo Cseh. Komp. Ed Borsboom. 2-a eld. Hago: Internacia Esperanto-Instituto, 2003. 208 p. Prezo: Libroservo de UEA € 20,80 (1-a eld., 1984); Retbutiko de FEL € 21,20 (1-a eld., 1984); Internacia Esperanto-Instituto € 15,00.

La libro Vortoj de Andreo Cseh estas kolekto de 66 kolumnoj, kiuj en la jaroj 1935–1936 ĉiusemajne aperis sur la paĝoj de la nederlanda revuo Haagsche Post. La aŭtoron mem apenaŭ necesas prezenti – hungara rumaniano, kiu longan parton de la vivo loĝis en Nederlando, unu el la plej gravaj Esperanto-instruistoj, kreinto de la Cseh-metodo. La prilumon bezonas tamen la gazeto, en kiu aperis liaj tekstoj.

“Vortoj de Andreo Cseh” – kovrilo

Haagsche Post estis tiutempe unu el la plej gravaj kaj influaj nederlandaj revuoj, kun katolika fono kaj liberala mondrigardo. Inter ĝiaj kulaborantoj estis i.a. Louis Couperus. En la 1930-aj jaroj ĝi aperis ĉiusemajne en ĉ. 70 mil ekzempleroj. En 1990 Haagse Post (laŭ la moderna ortografio) kuniĝis kun la ĵurnalo De Tijd kaj sub la nomo HP/De Tijd ĝi aperas ĝis nun, ekde 2012 en monata ritmo.

La redakcio de la revuo en 1935 turnis sin al Andreo Cseh – persono, kiu pro sia Esperanto-agado estis tiam sufiĉe konata en Nederlando – kun la propono kunlabori. Ekde septembro 1935 ĉiusabate dum pli ol unu jaro aperis liaj artikoloj verkitaj ekskluzive en la internacia lingvo. Ilia temaro limiĝas al la Esperanto-movado en tiutempa kunteksto. Cseh kiel vera, ĝisosta “verdstelano” (la vorto iom ofte aperas en liaj kolumnoj) prezentas fortan finvenkisman vidpunkton – li snufas la baldaŭan venkon de Esperanto, eĉ malgraŭ la problemoj, kiujn tiutempe spertis la Esperanto-movado en Germanio sub la regado de Adolf Hitler. Cseh, kiu tiam ne sciis ankoraŭ kiel tragike finiĝos tiu historio, primokas ke Esperanto – la plej bona kuracilo por la miskomprenoj inter malsamlingvanoj – estis la sola lingvo, kiun oni ne rajtis uzi dum la Olimpiaj Ludoj en Berlino en 1936.

Kion ni povas lerni el la gazeteltondaĵoj de antaŭ 80 jaroj? La libro servas kiel trezorejo por tiuj, kiuj interesiĝas pri la situacio de la movado en la 1930-aj jaroj. La formo estas malpeza, facile englutebla por ĉiu ajn ordinara esperantisto – ne temas pri historiistaj predikoj, sed mallongaj, tripaĝaj, viglaj rakontoj pri la tiamaj aktualaĵoj.

En tiu periodo la Esperanto-movado estis impona, aparte en Nederlando – laŭ la opinio de Cseh mem, emfazita kelkfoje, la movado ĉi tie estis la plej aktiva en la tuta mondo. Tion ĝi ŝuldas grandparte ankaŭ al lia pena laborado. Li mem ne regas perfekte la nederlandan kaj ĝojas, foje kun eksterlandaj gastoj, renkonti esperantistojn en tramo, butiko, surstrate kaj en diversaj oficejoj. En la Internacia Esperanto-Domo en Arnhem (ĉe la strato Esperantolaan, t.e. Aleo de Esperanto) li gvidas Cseh-metodan kurson por la nederlandaj poŝtistoj (kiuj partoprenas ĝin kadre de sia labortempo kaj eĉ ricevas pro tio ekstrajn feritagojn).

“Ne tiel venos la venko! Ne per la gravuloj kaj ne en unu tago. La venko de Esperanto eĉ ne venos, ĉar ĝi estas en la nuno, ĉiutage, konstante okazanta. Same kiel la frukto maturiĝas ne subite, sed iom post iom, dum tempodaŭro, tiel ankaŭ nia lingvo daŭre venkadas, en malgrandaj, ofte eĉ ne observeblaj etapoj. La lingvo senĉese progresas kaj kreskas, kiel natura organismo. La verdaj steloj multiĝadas, samlingvanoj unu la alian pli kaj pli ofte renkontas, kaj en unu bela tago mi konstatos, ke jam preskaŭ ĉiu homo parolas Esperanton. Ĉu tiu tago estos la venka tago de Esperanto? Ne, tute ne! En tiu tago, kiu certe estos alia por ĉiu persono, ni nur rimarkos la venkon, kiu jam okazis, okazadis”

Iom, sed ne tro, ĝenas la nekutima interpunkcio, pri kiu en la antaŭparolo aparte atentigas Ed Borsboom, la kompilinto. Pro la fakto, ke la rubrikon sekvis multaj komencantoj, Andreo Cseh strebas al facila lingvaĵo, sed neniel ĝi donas impreson de infaneca aŭ trosimpleca. Admirinda estas la reguleco de la kontribuaĵoj. Kiu hodiaŭ pretus elsputi ĉiusemajne interesan rakonton pri la aktuala Esperanto-vivo?

Ilustraĵo: Vortoj de Andreo Cseh (2-a eld.), fot. Paweł Fischer-Kotowski

Boulton en la UK!

Goteburgo, en 2003…

Goteburgo, en 2003…

Cent pri la Centa. En la Tago de Kapabligo (la iama Tago de Lernado) la ĉefevento estis la aŭtora duonhoro kun Marjorie Boulton. La kat-ŝatanta Esperanto-poetino antaŭtagmeze rekontiĝis kun la legantoj kaj respondis, iom mallaŭte, kelkajn demandojn. Poste la 91-jara Boulton interparolis kun la unu jaron malpli aĝa nepo de Zamenhof, Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof. Klare, ŝi ridetis kaj parolis iom pli laŭte kiam oni menciis katojn – inter ili la faman Montevideo, nomitan laŭ la urbo de la Unesko-rezolucio el 1954. Samtempe okazis inaŭguro de memortabulo (bedaŭrinde, nur en la franca lingvo) sur la domo de la lillano Gaston Waringhien.

… kaj Lillo, en 2015.

… kaj Lillo, en 2015.

Cent pri la Centa – ĉiutagaj 100-vortaj raportoj el la 100-a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazas de la 25-a de julio ĝis la 1-a de aŭgusto en Lillo, Francio. Se vi volas esti ĝisdata, sekvu min en Twitter.

Ilustraĵo: “Universala Kongreso de Esperanto, Gotenburgo 2003. Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof kaj Marjorie Boulton” de Ziko el Vikipedio (CC BY-SA 3.0)

Ne-kleriga lundo

La programo de la “Kleriga Lundo” en la kongresa libro

La programo de la “Kleriga Lundo” en la kongresa libro

Cent pri la Centa. Iĝis jam tradicio, ke la kongresa lundo estas dediĉita al kleriĝo. Sub la nomo “Kleriga Lundo” okazas serio da programeroj pri la Esperanto-movado, literaturo kaj eksteraj rilatoj. Ĉi-jare ĝi ampleksis dek kvin 1,5-horajn prelegojn (en tri blokoj, po kvin samtempe), sed impresas nur kvanto, ne la kvalito. Mi bedaŭras, ke la programon eniris i.a. kantateliero kaj projekciado de fotoj pri la cunamo en Japanio el 2011. Same la prezentoj pri la Grundtvig-projektoj kaj la 10-jariĝo de E@I, kvankam interesaj, ne havas la valorojn, kiujn laŭ la origina ideo devus emfazi la “Kleriga Lundo”.

Cent pri la Centa – ĉiutagaj 100-vortaj raportoj el la 100-a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazas de la 25-a de julio ĝis la 1-a de aŭgusto en Lillo, Francio. Se vi volas esti ĝisdata, sekvu min en Twitter.

TEJO sendependeme, la Inaŭguro rete

Kelkajn minutojn antaŭ la komenco de la komitata kunsido

Kelkajn minutojn antaŭ la komenco de la komitata kunsido

Cent pri la Centa. En la unua tago kunsidis la Komitato de UEA. La prezidanto, Mark Fettes, konfesis ke la komitataj decidoj el Bonaero estas apenaŭ plenumitaj. Oni elektis novajn honorajn membrojn: André Cherpillod (Francio), Ulrich Lins (Germanio), kaj membron de Honora Patrona Komitato: Giuliano Turone (Italio). Dumkongresa komisiono esploros la eblon kaj manieron jure sendependigi la junularan sekcion de UEA, TEJO. La Solena Inaŭguro unuafoje estis rete elsendata – tion profitis nepartoprenantoj, sed ankaŭ parto de la kongresanoj kiu ne povis eniri la nesufiĉe grandan salonon Zamenhof, sed rigardis la Inaŭguron surekrane en la salonoj Hodler kaj Lapenna. Kelkaj kongresanoj tre aktivas en Twitter.

Cent pri la Centa – ĉiutagaj 100-vortaj raportoj el la 100-a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazas de la 25-a de julio ĝis la 1-a de aŭgusto en Lillo, Francio. Se vi volas esti ĝisdata, sekvu min en Twitter.

Sojle de la 100-a Universala Kongreso

100-a Universala Kongreso de EsperantoCent pri la Centa. Pluva tago en Lillo, Francio, kie hodiaŭ komenciĝas la 100-a UK. En la urbo estas ekspoziciataj pluraj afiŝoj pri la kongreso; LKK tre emfazas la eksteran prezentiĝon. Laŭplane, antaŭ la kongreso la Estraro devis intervjui la tri kandidatojn por la posteno de ĝenerala direktoro. Eble la elekto de la posteulo de Osmo Buller estas jam farita – kaj espereble la decido estos anoncita en la kongreso. Hodiaŭ vespere okazos la Movada Foiro kaj pli frue – la unua kunsido de la Komitato. En la tagordo i.a. elekto de novaj honoraj membroj, estrara raporto pri 2014 kaj nova Regularo de TEJO.

Cent pri la Centa – ĉiutagaj 100-vortaj raportoj el la 100-a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazas de la 25-a de julio ĝis la 1-a de aŭgusto en Lillo, Francio. Se vi volas esti ĝisdata, sekvu min en Twitter.

Ilustraĵo: emblemo de la 100-a Universala Kongreso de Esperanto