La malrevolucio

“Admono al la membraro: UEA en danĝero de malintegriĝo”. Precize antaŭ 43 jaroj en la revuo Esperanto aperis la fama “aprila artikolo” de Ivo Lapenna. Ĉu ankaŭ en 2017 la aprila numero skuos la movadon kaj – nomen omen – heroldos iun novan komencon?

Se la ĉielo falus al la tero, birdokaptado estus facila afero.
(Zamenhofa proverbo)

Post pli ol unujara baraktado Esperanto rekaptas la akuratecon. La 21-an de marto aperis la unua numero de la nova redaktora paro Dmitrij Ŝevĉenko kaj Anna Striganova. La redaktora ŝanĝo ne estas okulfrapa, kun escepto de la revua emblemo, kiu ricevis plumpan majusklon ĉe la komenco. Ĝenerale – enhave kaj grafike – konstateblas daŭrigo de la ĝisnuna linio. Ĉiu mem decidu, ĉu temas pri plendo (mi esperis pli!) aŭ laŭdo (ne okazis nova katastrofo!).

Unu el la ĉefaj zorgoj de Fabricío Valle, kiu deĵoris kiel redaktoro ekde januaro 2014 ĝis aprilo 2016, estis manko de kunlaborantoj. Li plurfoje plendis pri nekontribuemo de la esperantistoj. Tiun zorgon ŝajne ne havas la novaj geredaktoroj, ĉar en sia unua “Malferme” ili optimisme asertas:

Malgraŭ opinioj de skeptikuloj, Esperanto havas propran kulturon, kiu estas unika kaj internacia. Ĝi ĉiutage generas amason da informoj: afiŝoj en sociaj retoj, bildojn, fotojn, tekstojn, librojn, kantojn, filmojn kaj multon alian. En ĉi tiu lavango aperas amasego da bonkvalita kaj interesa enhavo.

Se la materialo ne mankas, kial dediĉi plenan paĝon por la artikolo pri la… neologismoj en la evea? Mi ne neas la gravecon de la lingvo uzata de tri milionoj da homoj en Ganao kaj Togolando, sed la temo ne taŭgas por Esperanto. Mi jam antaŭtimas kiujn tekstojn oni publikigos en tiu nova rubriko “Afriko brilas”. Aŭ ĉu eble temas pri plia revua efemeraĵo al kiuj ni estas kutimigataj ekde 2014?

Tiu problemo tuŝas unu el miaj atendoj por la novaj geredaktoroj – ke oni trankviligos la revuon, ke ĝi (re)ricevos sian ordon: konstantaj rubrikoj, grafika ekvilibrigo, kohereco ene de la numero kaj inter la numeroj… Pri tio mi perdis la esperon post la intervjuo kiun Ŝevĉenko kaj Striganova donis al la Pola Retradio. Striganova deklaris tie:

Ni planas fari ĉiun sekvan numeron alia, do ni tre volas ke ili ne estu samaj kaj eĉ samstilaj. Mi nun tre zorgas pri nia unua kovrilpaĝo. Mi ne povas rakonti kia ĝi estas, sed ĝi jam estas preta kaj ni tre esperas ke ĝi estos almenaŭ originala.

“Ke ili ne estu samaj kaj eĉ samstilaj…” Tio ne nur ne havas sencon, sed ankaŭ estas apenaŭ ebla. Enpaĝigo de revuo estas temporaba tasko kaj pretigo de nova stilo por ĉiu sekva numero estas fizike neebla. Ĉu Striganova intertempe jam ekkonsciis pri tio? Ŝia unua numero aspektas kiel deko da ĝiaj antaŭuloj. Tamen, en tiu stranga deklaro mi trovas konsolon, ke eble ne ĉiun kovrilpaĝon ornamos “orginala” infaneca desegnaĵo, kian oni prezentis en la premiera numero de la paro. Cetere, malveras la aserto el la Gazetaraj Komunikoj, ke “unuafoje en la historio” la revuo havos du redaktorojn, ĉar en 1986 kelkajn tute kontentigajn numerojn aperigis la duopo Buller-Fettes, post subita demisio de Geoffrey Sutton.

En la sama radio-intervjuo Ŝevĉenko prilumas la planojn rilate la redaktopolitikon:

Ni ne povas nun ĉion malkaŝi, ĉar estas diversaj – kompreneble – kaj sekretoj, kaj surprizoj – mi esperas – por legantoj. Ni strebas fari revuon sufiĉe interesa por legantoj. En nuna interreta mondo ne estas iu senco fari novaĵajn paperajn revuojn, ĉar ili tuj malaktualiĝas kaj homoj tuj ricevas informojn jam en la reto. Do, ni strebos pli koncentriĝi je ne-novaĵaj informoj, kiuj estas interesaj kaj kiujn en reto estas neeble trovi aŭ tre malfacile trovi.

Pri la sekretoj kaj surprizoj malfacilas komenti, sed la publikiga kriterio – ne aktualaĵoj, sed unuavice interesa “temporezista” enhavo – estas prava, nur ĝia realigo povas evidentiĝi poste pli defia. Apud la papera kaj elektronika versioj de la revuo, la geredaktoroj disponos pri la ĵus lanĉita revua retejo, kiu povus transpreni, eventuale nur parte, la aktualaĵojn. Ĝi povus ankaŭ enhavi pli longajn artikolojn, por kiuj mankis spaco sur la papero.

Jam en la marta numero (p. 51) la provizora redaktoro Stefan MacGill resendis al tiu retejo por konsulto de la libroserva furorlisto. Ĝis 2015 ĝi ĉiam aperis en la revuo, plej ofte kun klariga komento. Ĉi-jare ni trovis tie nur liston de dek plej furoraj titoloj kaj ĝuste la resendon al la retejo – por tiuj, kiuj ŝatus scii pli. En la retejo la furorlisto mankas. Ĉi-momente troveblas tie nur du tekstoj – verkita de Ŝevĉenko artikolo kiu aperas papere kaj favora recenzo pri libro… eldonita de lia propra eldonejo. La nuna UEA plian fojon defias la problemon de intereskonflikto. Plian fojon malsukcese.

Kiel en ĉiu aprila numero, ankaŭ ĉi-jare aperas la membrostatistiko pri la antaŭa jaro. La akompana komento, iom stumbla kaj bedaŭrinde nesubskribita, prisilentas i.a. la nombron de pagitaj abonoj. Tuj antaŭ la ekmovo de la redaktora karuselo en 2013, la legantaro forte superis tri mil (3131 pagitaj abonoj en 2012), sed ĉi-jare la psikologia limo ricevas trionan rabaton – en 2016 Esperanto havis 2267 pagitajn abonojn kaj estas dubinde ĉu fine de 2017 oni sukcesos atingi almenaŭ du mil. Pri la lastjara falo de 442 (-16,3% en unu jaro) kunkulpas ankoraŭ la unua jarkolekto de Valle, la malkontento pri la plena de malfruoj jarkolekto de Valle-Kaszás speguliĝos nur ĉi-jare. Kaszás prognozis 10%-an kreskon, sed videble temos pri minimume egalvalora malkresko.

Eĉ se la aprila numero ne igis min aplaŭdi, mi ne povas kaŝi mian admiron al la geredaktoroj, ĉar ili akceptis transpreni la revuon en tre malfacila momento. Ĝia estonteco kuŝas nun en iliaj kvar manoj. Kun intereso mi sekvos la evoluon. Sukceson!

Ilustraĵo: kovrilpaĝo de Esperanto (2017:04)

La teksto aperis poste ankaŭ en Libera Folio.

Antaŭrigarde al 2017

En la resumoj similaj al ĉi tiu oni emas skribi, ke temas pri “speciala jaro”. Kiam mi prognozis la okazaĵojn de 2015, mi skribis ke la jaro iĝos “aparte interesa”. Tiujn esprimojn mi ŝatus eviti, sed ankaŭ ĉi-foje la tento estas granda. En 2017 la ĉiam pli profunde enkriziĝanta UEA daŭrigos la procezon de statutŝanĝoj kaj la sendependiĝinta TEJO por la unua fojo kongresos en Afriko. Gravaj ŝanĝoj tuŝos almenaŭ tri gravajn E-revuojn: unu ĉesigas paperan eldonon, du aliaj ricevos novan redaktoron kaj unu el ili ankaŭ eldonanton.

2017

Jam komence de la jaro malaperos, ne priplorate, la socia retejo Ipernity. Antaŭ ne tiom longe – se ankaŭ mi povas memori tion – ĝi estis la interreta centro de esperantistoj. Lanĉite en 2006, nur du jarojn post Facebook, ĝi rapide disvolviĝis. Pro la frua enkonduko de la esperantlingva versio ĝi gajnis favoron de esperantistoj. Kreiĝis tie abundo da Esperantaj grupoj, paĝoj kaj profiloj. Iom post iom la interesiĝo pri Ipernity ŝrumpis kaj la merkato de sociaj retejoj ekhavis siajn grandulojn kiel Facebook, Twitter aŭ Instagram, kien migris ankaŭ esperantistoj. La aliaj retejoj marĝeniĝis aŭ eĉ malaperis – kiel nun Ipernity, kiu ne trovis financadon. Kelkaj provoj starigi apartan socian retejon por esperantistoj ne evidentiĝis sukcesaj. Surbaze de tiuj spertoj ne estas facile taksi kiel – se entute – oni rememoros post deko da jaroj la hodiaŭ tre popularajn retejon Duolingo kaj aplikaĵon Telegram. Tute egale ili povos iĝi la Facebook de la lingvolernado, respektive rapida komunikado. Sed ili povos ankaŭ malaperi – same ne priplorate kiel Ipernity.

Oni ne povas taksi la gravecon de unuopaj iniciatoj laŭ la hodiaŭa entuziasmo. Verŝajne multaj el tiuj, kiuj donacis jam pli ol 25 mil eŭrojn por la nova aplikaĵo Amikumu, ne memoras, ke Amikumu jam ekzistis – en la jaroj 2007–2008 ĝi funkciis kiel interkona retejo por esperantistoj kaj estis misfama pro tio, ke ĝi ofte paneis. Nun ĝi estas parto de la historio, tiu historio pri kiu oni ne instruos en la Esperanto-kursoj.

Samtempe kun Ipernity malaperas ankaŭ La Ondo de Esperanto tia kia ni ĝin konas – unu el la plej gravaj Esperanto-revuoj ĉesigos la paperan eldonon kaj ekde januaro 2017 aperos nur elektronike (kiel PDF kaj ePub). Similan paŝon fine de 2012 faris la fama usona Newsweek. Iom tro frue ĝi anoncis la “morton de papero”, ĉar jam unu jaron poste la eldonejo devis rekonsideri sian decidon kaj ekde marto 2014 Newsweek denove aperas en kioskoj. Pri simila sorto por La Ondo mi tamen ne faras al mi esperojn. Al la gazeto povus iom helpi la plilongiĝanta marasmo de la revuo Esperanto, sed transpreno de abonantoj iĝas pli defia kiam la revuo aperas nur en la reto.

Ne nur pro la problemoj pri sia oficiala organo UEA pli kaj pli sinkas en krizon. Post la perdo de kvarono el la individuaj membroj en 2016, plia perdo ĉi-jare iĝas malpli verŝajna. Kaj se ĝi okazus, tio ne plu estus harhirtiga, sed kalviga. En la pasinta jaro UEA atingis sian malpinton – tiom malmultajn individuajn membrojn ĝi ankoraŭ ne havis post la dua mondmilito.

La nuna estraro de UEA ne estas bonŝanca se temas pri personaj elektoj. La nova ĝenerala direktoro, kiu enposteniĝis en majo 2016, antaŭ kelkaj semajnoj konfesis en la intervjuo por Ĉina Radio Internacia, ke por la posteno estis kandidatoj pli spertaj ol ŝi. Ankaŭ la laŭvicaj redaktoroj de la revuo Esperanto evidentiĝas maltaŭgaj por tiu rolo – ĝis la 15-a de januaro estas malfermita la alvoko por kandidatoj el kiuj la teamo de Fettes elektos jam sian trian redaktoron. Dume, la oktobra numero atingis la unuajn abonantojn nur fine de decembro. Mankas indikoj pri la novembra kaj decembra numeroj, sed ni scias ke ekde la januara numero provizore redaktoras la vicprezidanto Stefan MacGill.

102-a Univesala Kongreso en SeuloLa subteno por la nuna estraro ĉirkaŭ la 102-a UK en Seulo povos fali same abrupte kiel la membraro. Tiam estos jam evidente ke la kongreso estas eĉ malpli granda ol tiu en Nitro. Ĉi tiu UK markos ankaŭ la finon de la Strategia Laborplano 2013–2017 kaj se iu kuraĝos relegi ĝin, tiu povos nur vaste malfermi la okulojn: ĝi ne estis realigita eĉ dekone, atenta observanto en pluraj kampoj notus malprogreson kompare kun la situacio en 2013 kaj aldone al ĉio ĉi – la estraro dediĉis tre multajn tempon kaj atenton al la aferoj kiuj havas neniun ligon al la asocia strategio. Espereble oni faros en Seulo formalan pritaksadon de tiu Strategio antaŭ ol la komitato ĝoje kaj fide aprobos iun dokumenton por la postaj jaroj. Alia komitata traktindaĵo estos la estrara raporto pri la pasinta jaro, kiu heroldos ne nur drastan ŝrumpon de la membrano, sed ankaŭ tiun de la financoj – estas antaŭvideble ke la deficito en 2016 estos eĉ pli granda ol oni buĝetis kaj ankaŭ ĝi iĝos nova negativa rekordo. Al la ekstraj kostoj kontribuas nun la Volontula Domo, kiu laŭplane jam en 2017 devus doni profiton. Pliajn batojn al la estraro povas kaŭzi konduto de la junulara sekcio – ĝi ĵus amike ekrilatis kun la Esperanta Civito kaj estas malfacile antaŭvidi kiujn paŝojn ĝi entreprenos poste. Ĝi ja iĝis sendependa.

Ĉu en tiuj cirkonstancoj la komitatanoj daŭre fidos la estraron? Ĉu ili donos verdan lumon por pliaj “renovigoj” kaj “modernigoj”, inter kiuj ankaŭ la daŭrigo de statutaj ŝanĝoj?

Se temas pri TEJO, la situacio ne estas multe pli bona. Provizore almenaŭ finance ĝi bone elturniĝas – per subvencioj kaj subteno de UEA. Pliajn groŝojn portis ne nur la plialtigo de la aĝlimo al 35 jaroj, sed ankaŭ la enkonduko de la regularo pri kunlaboro inter UEA kaj TEJO. Laŭdire ĝi celis firmigi la rilaton inter la du organizaĵoj en la periodo post la sendependiĝo de TEJO, sed ĝi fakte starigis pli favorajn kondiĉojn por la junulara sekcio. Krome, la konstruo de la regularo praktike malebligas nuligi ĝin iam en la estonteco. Kvazaŭ tio ne jam sufiĉus, UEA aĉetis la Volontulan Domon – kaj kvankam ĝi estos posedaĵo de UEA, la Asocio havos el ĝi precipe kostojn, dum la profiton gajnos TEJO, kiu havos lokon por ankrigi siajn volontulojn kaj oficistojn. Ili estas tiom amasaj, ke ili konsistigas nun 5% de la individua membraro.

73-a Internacia Junulara Kongreso en Aneho – emblemoEstas tamen almenaŭ io bona por mencii. En 2017 por la unua fojo Internacia Junulara Kongreso okazos en Afriko – en Aneho (Togolando). Tiun atingon oni malpli ŝuldas al la nuna estraro ol al Łukasz Żebrowski – la eksa prezidanto de TEJO, kiu post la prezidantiĝo de Michael Boris Mandirola en 2015 troviĝas ekster la gvidorganoj de TEJO. En 2016 Żebrowski estis dungita kiel merkatikisto kaj eble nur per tiu movo oni savis la afrikan kongreson.

Ankaŭ alia pozitiva evoluo en TEJO – atendata por 2017 nova papera eldono de Pasporta Servo – okazas ne dank’ al la nunaj gvidantoj, sed malgraŭ ili. Mandirola plurfoje esprimis sian malfavoran opinion pri tiu servo kaj la komitata decido daŭrigi kaj evoluigi ĝin kadre de TEJO. La fakto, ke por la nova eldono ni devas atendi ses jarojn, ŝuldiĝas certagrade ĝuste al li kaj lia insista bagateligado de la afero en la komitato kaj estraro. Tiom pli gratulon al Baptiste Darthenay kaj Eszter Besenyei-Merger (Stela) kiuj proksimigas la celon al ĝia realigo.

Kiam Mark Fettes parolas pri ekzemplodona agado de TEJO, li verŝajne celas siajn vortojn serioze. Lia estraro ja sekvas la ekzemplon de TEJO, eĉ kiam ĝi estas klare malbona kiel en la kazo de la membronombro, kiun TEJO hermetike kaŝas, aŭ la Strategia plano, kiun ĝi unue distrumpetis kaj poste prisilentas.

Se temas pri la membronombroj de TEJO, ili ne estas io per kio oni povus laŭdi la organizaĵon. Eĉ male, la prezidanto malkonsentas publike paroli pri la afero pro la timo ke eŭropuniaj instancoj povus ekkoni la veron. La situacio same aspektas pri la realigo de la Strategia plano 2014–2017 – tio, kio estis pene ellaborita de la Żebrowski-teamo, estas nun same serioze prifajfata de Mandirola.

Propraj eraroj devigis TEJO-n dungi tutan gregon da oficistoj por la lastaj kvar monatoj de 2016. Ilia laboro portis malmultajn rezultojn – du monatojn daŭris la enpostenigo kaj ankaŭ poste la oficistoj raportis ke inter iliaj oficaj okupoj estas prizorgado de la dungo-formalaĵoj antaŭ la nederlandaj instancoj. Tio, kompreneble, ne estas ilia kulpo, sed rezulto de malbona mastrumado de la organizaĵo.

En 2017 ni devus aŭdi pli multe pri Korea Respubliko kaj la tiea Esperanto-movado. Krom la 102-a Universala Kongreso, okazos tie ankaŭ la 50-a Kongreso de ILEI. Ĝi estos 50-a laŭvice, sed fakte la unua kun tiu nomo. Antaŭe temis pri ILEI-Konferencoj. Sian nomon ne ŝanĝos tamen la SAT-Kongreso, kiu en Seulo okazos por la 90-a fojo, sed ankaŭ ĝi estos iusence unua – por la unua fojo en Azio. SAT kongresas precipe en Eŭropo, ĝis nun ĝi kunvenis ekster la kontinento nur du fojojn: en Kanado (1973) kaj Brazilo (1988). En ambaŭ okazoj ĝi havis malpli da kongresanoj ol en tiutempaj kongresoj en Eŭropo, sed en 2017 ripetiĝo de iu el tiuj nombroj – 208, respektive 128 – certe markus la kongreson tre sukcesa.

Fabrício Valle, la eksa redaktoro de Esperanto, enpostenigita komence de la unua periodo de Fettes kaj maldungita en ĝia fino, transprenis de LF-koop la revuon Heroldo de Esperanto. Detaloj de la transakcio ne estis rivelitaj antaŭ la publiko, sed jam ekde januaro 2017 la revuo estos redaktata de Valle kaj eldonata de Sociala Grupo Lexus, firmao kiun li kunposedas kun Paulo Lima. En 2017 Heroldo aperos en monata ritmo. La nova posedanto celas sesobligi la nombron de abonantoj – ne sciate nur estas, kiom da ili ĝi havis antaŭe – kaj jam ekde 2018 eldoni ĝin du fojojn monate. La abono por tiu ĉi jaro kostas 59 eŭrojn. Ĉu Valle sukcesos – ni vidu post unu jaro, sed pri la unuaj problemoj li jam devis raporti: la lanĉo de la retejo de Heroldo estis prokrastita el la 15-a de decembro ĝis la 1-a de januaro, sed la nova jaro tamen komenciĝis sen ĝi.

La jaro 2017 estos Zamenhof-jaro (pro la 100-a mortodatreveno de L.L. Zamenhof). Ĝi estos ankaŭ, en sia unua duono, la Jaro de la Lernanto. Iom surprize, neniu el ili respeguliĝos en la kongresa temo de la UK: Turismo kaj evoluo: vojoj al daŭripovo. Eble ni ne devos bedaŭri, se la kongres-temaj laboroj iĝus plene ignoritaj same kiel tiuj de Nitro, kie malgraŭ interesaj konkludoj oni ne faris la kongresan rezolucion. Kiom ni devos bedaŭri pri aliaj okazaĵoj de la jaro, ni scios tamen nur post dek du monatoj.

Ilustraĵoj: 2017 de geralt/Pixabay (CC0), emblemoj de la 102-a Universala Kongreso en Seulo kaj 73-a Internacia Junulara Kongreso en Aneho

La teksto aperis samtempe en Libera Folio.

La libroj de la jaro 2016

Ĉi-jare la oferto de la Libroservo de UEA plivastiĝis per pli ol 200 novaj varoj, plejparte libroj. Se oni konsideras la nunan situacion en la Esperanto-movado, oni certe ne povas plendi pri malabundo de novaj titoloj. Sed kiujn librojn el la ondo elekti por legi, por donaci al amiko? Mi faris subjektivan trarigardon de la eldonaĵoj kiuj atingis ĉi-jare la roterdaman libroservon.

Prozo originala

La jaro 2016 pliriĉigis nian originalan literaturon per la romano Mi stelojn jungis al revado de Mikaelo Bronŝtejn. La 564-paĝa libro duelas kun La granda kaldrono de John Francis (1978) pri la honoro de la plej dika beletraĵo en Esperanto, malgajnante per nuraj 28 paĝoj. La briko (ne nur laŭ la grando, sed ankaŭ laŭ la koloro de la kovrilpaĝo) ne timigu per sia longo, ĝi flue legiĝas kaj kaptas la atenton de la leganto ekde la unua paĝo. La rakonto konigas esperantistojn kiuj trovis sin en la realo de la unuaj jaroj de la postrevolucia Sovetio. La intrigo miksas fikciajn kaj realajn personojn. La dialogoj kaj aventuroj de la kvin protagonistoj pentras vivecan kaj realisman bildon de tiutempaj esperantistoj kaj ilia tragika sorto.

Sovetunio estas en la centro ankaŭ de alia romano, Amo inter ruinoj de Trevor Steele. Ĝi estas tiel freŝe eldonita, ke ankoraŭ ne aĉetebla en la Libroservo de UEA. Steele, unu el niaj plej popularaj verkistoj, eldonis pli frue ĉi-jare alian originalan romanon, Dio ne havas eklezion. Ĝia ĉefrolulo estas la mondfama foto-ĵurnalisto Bruce Golding, “ŝtalulo” kiu atestas la plej sangajn kaj timigajn okazaĵojn – militojn kaj naturajn katastrofojn. Li restas imuna al la malbonoj kiujn li renkontas ĉiutage, sed lia vivo ŝanĝiĝas kiam li venas al la ocenia insulo Hakilule, preskaŭ malaperinta post cunamo.

El tute alia kategorio – nefikcio, subreprezentata en nia literaturo – estas Idoj de la imperio, la tria libro de Kalle Kniivilä. Ĉi tiu raportaĵo temas pri rusoj kiuj vivas en la baltaj landoj kaj pri iliaj komplikaj rilatoj kun litovoj, latvoj kaj estonoj. Ĝi aperis en la finna, sveda kaj Esperanto, same kiel du pli fruaj verkoj de la aŭtoro. La unua el ili, Homoj de Putin (2014), ricevis en Finnlando la prestiĝan premion Kanava por la plej bona nefikcia libro de la jaro. Ankaŭ Idoj estis rimarkita: Asocio de Finnaj Ĵurnalistoj en Svedio atribuis al Kniivilä premion pro la libro kaj pro lia multjara laboro kiel ĵurnalisto specialistiĝinta pri Rusio.

Inter la plej gravaj originalaj prozaĵoj en 2016 troviĝas ankaŭ La vorto kaj la vento, kolekto de ĉiuj prozaĵoj verkitaj de Miguel Fernández en la jaroj 1992–2015. La iberiano levas en ili vastan gamon da temoj, de amo ĝis politiko. En la apendico aperas fragmentoj de pli ampleksa verko, La Troja Milito, kiun mi rakontis al mia nepino, kiu espereble iam estos publikigita aparte kiel tuto.

Prozo tradukita

Inter la tradukoj nepre menciinda estas La pupo, elpoligita de Tomasz Chmielik. Ĝi estas unu el la plej gravaj romanoj de la pola literaturo, aŭtorita de Bolesław Prus – la sama, kies La faraono famiĝis en Esperantujo pro la elstara traduko de Kazimierz Bein. La pupo prezentas aliajn etoson kaj temaron – la intrigo profundigas la leganton en la sociajn ŝanĝiĝojn en la 19a-jarcenta Varsovio.

Progresado de l’ pilgrimanto de John Bunyan el 1678 estas unu el la plej ofte eldonitaj libroj en la historio, aperinta ĝis nun en pli ol 1500 eldonoj en 200 lingvoj, interalie en Esperanto en 1907. Nun – dank’ al Vinko Ošlak – haveblas nova Esperanta traduko de tiu klasikaĵo, kiu prezentas alegorion de la kristana vivo en la formo de pilgrimado al Ciono.

Por kompletigi, ankoraŭ du pliaj tradukoj: La serioza ludo de Hjalmar Söderberg, elsvedigita de Sten Johansson – romano pri amo kaj moralaj dilemoj; kaj La afero al kiu vi servas de Jurij German, elrusigita de Jurij Finkel – la unua parto de la samnoma trilogio pri Vladimiro Ustimenko, siatempe tre fama verko en Sovetio.

Poezio

Momentoj kaj meditoj estas la sesa poemaro de Baldur Ragnarsson, unu el la korifeoj de la Esperanta poezio. Kiel diras pri la libro Jorge Camacho, “momentoj por mediti kaj meditoj por ajna momento”. Camacho mem enmondigis en 2016 du novajn poemarojn: la riĉan je pikoj Strangaj spikoj kaj la politikan Palestino strangolata.

Suso Moinhos debutis per Laminarioj kaj la publiko jam atendas pliajn elmontrojn de tiu nova talento. Dume, Ideoj ĝermas en la pli ol 200 hajkoj de Steven D. Brewer, en vertikala formato, kun buntaj ilustraĵoj. Kaj ĵus aperis nova originala poemaro de Benoît Philippe, Kvazaŭ varfo. Laŭ la postparolo de Nicola Ruggiero, “Philippe plenrajte eniris en la historion de la literaturo en Esperanto”.

Vasil Kadifeli tradukis el la turka poemojn de Nazim Hikmet, kiuj aperis sub la titolo Poezia antologio kiel n-ro 51 en la Serio Oriento-Okcidento. La libro prezentas tiun plej gravan turkan poeton dulingve: la Esperanto-tradukojn akompanas la originalaj turkaj versoj.

Movadaj temoj

Inter la primovadaj libroj mi menciu nur du plej interesajn – kaj la plej ampleksajn samtempe. Historio de la Esperanto-movado inter la blinduloj estas serioza studo redaktita de 5-persona teamo kaj kovranta la jarojn 1888–2015, dum Josef Ŝemer (1950–2012) sub redakto de Amri Wandel, temas pri – laŭ la subtitolo – “koro de la israela Esperanto-movado amata tra la mondo”. Ambaŭ estas kolore ilustritaj kaj grandformataj.

Terminaroj kaj fakaj libroj

En 2016 enmerkatiĝis la giganta Oklingva medicina enciklopedia vortaro, la plej ampleksa (3148 paĝoj) kaj plej kosta libro (€ 189) en la sortimento de UEA. Preskaŭ 50 000 kapvortojn ordigitajn laŭ la latinaj terminoj sekvas tradukoj en la angla, franca, germana, hispana, itala, Esperanto kaj kroata. Menciindas ankaŭ Terminaro de betono kaj betonistaj laboroj kaj la kolekto de la prelegoj el KAEST 2014, Arkivoj kaj bibliotekoj – kiel protekti kaj konservi nian heredaĵon.

Inter la fakaj libroj indas elstarigi la esearon de Vilmos Benczik, Pri la natureco kaj artefariteco de lingvoj, kiu enhavas eseojn plejparte jam publikigitajn aliloke. Al la interesitoj mi rekomendas rapidi por la aĉeto, ĉar la eldonkvanto estas tre limigita.

Lernolibroj

Kun intereso mi notas la aperon de pliaj esperantlingvaj lerniloj de aliaj lingvoj. Nur en 2016 en la Katalogo de UEA enviciĝis kvin libroj kiuj traktas pri gramatiko de alia lingvo: Ni lernu la eŭskan, Hungara lingvo, Enkonduko en la japanan, Volapuko en dek lecionoj kaj Kompleta gramatiko de la tupia lingvo.

Reeldonoj

La plej grava reeldono de 2016 estas sendube La danĝera lingvo de Ulrich Lins. La fama libro pri la persekutoj kontraŭ esperantistoj ricevis ne nur novan, pli kuraĝan vestaĵon, sed estas ankaŭ komplete reviziita. La aŭtoro forigis iujn fragmentojn kaj aldonis multajn novajn informojn kiuj ne estis konataj en 1988, kiam aperis la unua eldono, sed estis rivelitaj post la malfermo de sovetiaj arkivoj.

Tre bonvena estas la 4-a eldono de El la “Verda Biblio” de Izrael Lejzerowicz (1935), klasikaĵo de originala satiro en kaj pri Esperanto. Sprita, leĝera kaj plene enmergiĝinta en la Esperanto-kulturo. Ĉi tiun eldonon akompanas KD kun laŭtlego fare de la antaŭ nelonge forpasinta aktoro Jerzy Fornal.

Rimarkinda estas la reeldono de la esearo Pri lingvo kaj aliaj artoj de William Auld (1978) pri lingvaj demandoj, literaturo, tradukado ktp. SAT reaperigis en unu volumo, La progresema Esperanto-movado en perspektivo, du movadhistoriajn verkojn: Laborista Esperanto-movado antaŭ la mondmilito de G.P. de Bruin (1936) kaj Historio de SAT 1921–1952 (1953). La historio de la postaj 65 jaroj ankoraŭ lasas sin atendi.

En 2016 aperis kelkaj reeldonoj de tradukoj de Kazimierz Bein (Kabe): Fundo de l’ mizero de Wacław Sieroszewski, La interrompita kanto kaj Bona sinjorino de Eliza Orzeszkowa. Ili estas interesaj kaj gravaj precipe pro la lingvaĵo. Estas apenaŭ kredeble, ke iu sciis tiel skribi en Esperanto antaŭ pli ol cent jaroj! Ne senkiale jam en 1908 Kabe estis nomita la plej bona stilisto. Denove haveblas ankaŭ liaj Unua legolibro kaj Vortaro de Esperanto, nia unua unulingva vortaro. Kvankam tiu lasta post la paso de pli ol cent jaroj ne plu multe servas al la hodiaŭa uzanto, ne eblas nei ĝian historian signifon.

Ankaŭ alia atentinda traduka reapero venas el la pola, la tre bele eldonita Quo vadis de Henryk Sienkiewicz (1933). Krom ke temas pri la ĉefverko de la Nobelpremiito, por ni aparte interesa ĝi estas pro tio, ke temas pri la ĉefa tradukverko de Lidja Zamenhof.

Lingva Kritiko estas represo de la unua esperantologia periodaĵo de 1932–1935. Ĝi estas tre fascina legaĵo, kiu traktas diversajn aspektojn de nia lingvo. Menciindas, ke ĝuste en Lingva Kritiko fontas la komenco de la granda ata/ita-diskuto.

Alilingvaj libroj pri Esperantaj temoj

Iom da atento eĉ ekster la movado akiris la anglalingva libro Bridge of Words de Esther Schor. Ĝi estas iom nekutima “biografio de la ideo” de la internacia lingvo. En nescienca lingvaĵo la aŭtoro aliras la temon el persona perspektivo. Ne temas pri enua listo de faktoj – certe ĝi povas veki interesiĝon ankaŭ ĉe esperantistoj mem. Ĝia aldona avantaĝo estas, ke oni povas rekomendi ĝin al neesperantistaj amikoj.

En Nederlando kaj Belgio sufiĉe da atento altiris la nederlandlingva Moresnet de Philip Dröge, historio de la eta neŭtrala kvazaŭ-regno kiu dum pli ol cent jaroj ekzistis inter Germanio kaj Belgio, lime al Nederlando. Ĉirkaŭ la jaro 1900 Wilhelm Molly provis igi ĝin la unua Esperanto-lando, kion la libro kompreneble pritraktas.

Fine, al ĉiu literaturŝatanto mi rekomendas la revuon Beletra Almanako, de kiu aperis numeroj 25, 26 kaj 27, kaj Belarta rikolto – ĉiujaran kolekton de la premiitaj verkoj el la Belartaj Konkursoj de UEA, kies kajero 2017 estas iom pli dika ol la antaŭaj.

La Libroservo de UEA estas la plej granda librovendejo en Esperantujo. La individuaj membroj de UEA povas ricevi 10%-an rabaton. La sendokostoj estas 10% de la mendosumo, sed ne malpli ol € 5,00. Por la klientoj el Eŭropa Unio validas aldonvalora imposto de 6%.

Ilustraĵoj: kovrilpaĝoj el la Katalogo de UEA, emblemo de la Katalogo de UEA

La teksto aperis samtempe en Libera Folio.

Soru, Esperanto!

Kiu rigardas ĉielon, tiu maltrafas sian celon
(Zamenhofa proverbo)

“La angla estis trudita en aviado en 1951. [Tio] estas unu el la ĉefaj kialoj de akcidentoj pro multaj konfuzoj kaj miskomprenoj inter pilotoj kaj kontrolaj turoj. En 2000, 11% de akcidentoj kaj incidentoj estis okazintaj pro la angla” – skribas estrarano de UEA kaj instigas la membrojn subskribi petleteron por adopti Esperanton en la aviado.

Tia fervora entuziasmo estas karakteriza por la novicoj, sed ĝi ne konvenas por estrarano. Nia ĉefa respondeculo pri informado devus esti pli prudenta kaj klarvida. Fari tian proponon egalas rakonti fabelon.

Mi atendas de niaj gvidantoj, ke ili motivu nin. Ili injektu entuziasmon en niajn vejnojn. Ili instigu nin al agado! Tio ja estas ilia rolo. Kaj por tio necesas starigi celojn, sed ili estu realismaj. La Strategia Laporplano, kiun oni forĝis dum kelkaj jaroj, nun kuŝas arkvita en la serviloj de UEA, neniu plu rigardas ĝin aŭ referencas al ĝi. Kial? Ni ĉiam starigas novajn kaj novajn celojn – kaj neniam rerigardas kiugrade ni sukcesis realigi tion, kion ni planis.

La proponoj kiel pri adopto de Esperanto en la aviado ne portas pozitivajn rezultojn. Eĉ pli, ili damaĝas. Ĉe la prudentaj homoj ni perdas ilian seriozan aliron, dum la revuloj… Nu, ilin ni povas gajni por momento. Sed baldaŭ ankaŭ ili vidos, ke el niaj celadoj restas nenio. UEA perdas vizaĝon kaj perdas entuziasmon de siaj membroj, perdigas ankaŭ iliajn tempon kaj atenton.

Cetere, Esperanto ne estas libera de mankoj. Tiuj, kiuj predikas ĝin perfekta lingvo, ne konas ĝin sufiĉe bone. Por tuj doni ekzemplon pri ebla problemo, mi menciu la ciferojn 6 kaj 7, kiuj estas tre similaj unu al la alia. Oni povas facile miskompreni ilin, kiam la voĉkonekto estas ĝenata de la kutimaj muĝoj. Por komprenigi alian problemon, mi proponas laŭtlegi la nombrojn: 10,50 kaj 15,10. Ĉu ne sonas… same? Kaj nun imagu taksadojn pri la alteco de la aviadilo aŭ pri la distanco al la alteriga vojo!

Oni ne nomu mian aliron defetismo. Kredeble eĉ Ivo Lapenna konsentus kun mi, ke la celoj estu ambiciaj, sed realismaj. Ek al la realigo de la Strategia Laborplano!

Ilustraĵo: janjf93/pixabay.com (CC0)

La plej fidinda

Homarano. La vivo, verkoj kaj ideoj de d-ro L.L. Zamenhof. Aleksander Korĵenkov. 2-a eld. Kaliningrado: Sezonoj; Kaunas: Litova Esperanto-Asocio, 2011. 359 p. ISBN 978-6099-5087-4-0. Prezo: Libroservo de UEA € 27,00; Retbutiko de FEL € 25,76.

Aleksander Korĵenkov faris grandiozan laboron por la biografio de L.L. Zamenhof. En Homarano la faktoj estas bone dokumentitaj. Duonmilo da notoj provizas nin per referencoj kaj aldonaj klarigoj. Kelkaj malveraĵoj ade ripetataj de la esperantistoj trovas ĝustigon sur la paĝoj de la libro. La aŭtoro faris seriozan esploron kaj por la bezonoj de la biografio konsultis plurajn arkivaĵojn, tiujn jam delonge konatajn sed ankaŭ novajn. Danke al tio ni ricevas kelkajn ĝisdatigojn kaj ĝis nun nekonatajn detalojn pri la Zamenhofa vivokuro.

“Homarano. La vivo, verkoj kaj ideoj de d-ro L.L. Zamenhof” – kovrilo

La titolo de la libro estas trafa, adekvata al la enhavo – la internacia lingvo estis por Zamenhof nur unu el la vivostreboj kaj tute ne la plej grava. Oni bone komprenas tion post la tralego, ĉar Korĵenkov ne limigis la rakonton al la lingvaj ambicioj, sed taŭge lokas ilin en la pli vasta perspektivo de la Zamenhofa idearo, precipe lia hilelismo/homaranismo. Laŭ la ĉapitroj la aŭtoro sekvas kaj analizas la evoluon de la opinioj kaj la ŝanĝiĝantan formon de tiu politika-filozofia-religia projekto.

Korĵenkov metas la vivohistorion de la iniciatoro de Esperanto en pli vastan soci-politikan kadron de Rusia Imperio en la fino de la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcentoj, kio faciligas kompreni iujn okazaĵojn kaj flari la guston de la tempo. Tiu, bedaŭrinde, ofte odoraĉas je furioza antisemitismo, kontraŭ kiu luktas la… “varsovia kuracisto” aŭ – por alfronti la fakton – la judo Zamenhof. Iuj daŭre kaŝas aŭ maskas lian judecon, dum – kiel montras en Homarano la koncernato mem – ĝi estas kerna por la tuta rakonto, kreo de la lingvo kaj kvazaŭ-religiaj konceptoj.

En la libro forestas la kutimaj laŭdoj kaj apologioj je kiuj ofte plenplenas la tekstoj pri D-ro Esperanto. Homarano ne celas (pli) sanktigi “la Majstron” sed nur prezenti objektivajn faktojn, eĉ se tie kaj aliloke ili estas iel malfavoraj al la senmakula famo de la ĉefheroo. La leganto mem konkludu la eksterordinarecon de la Homarano.

Mi trovas ĝena nur la situon de la notoj – publikigitaj en la fino, post la ĉefa teksto anstataŭ piede de la paĝoj al kiuj ili rilatas. Tio malfaciligas konsultadon de la notoj (plejparte bibliografiaj, sed ne sole!), sed ĉar ili estas tiom multaj kaj foje longaj, mi ne povas esti certa ke ŝanĝi ilin al piednotoj faciligus la legadon.

Vivo de Zamenhof (1920) verkita de Edmond Privat kaj Zamenhof, aŭtoro de Esperanto (1962) de Marjorie Boulton daŭre estas legindaj klasikaĵoj kaj Homarano (2009) forprenas neniom el ilia gloro. Tamen, danke al la novaj ebloj kaj esploroj, kun rigora obeo al la faktoj, la ĉi-lasta estas la plej fidinda. La libro ĵetas novan lumon – ne malgraŭ la paso de la tempo, sed ĝuste pro ĝi. Eĉ se oni legis jam kelkajn Zamenhofajn biografiojn, oni ne hezitu konsumi ankaŭ tiun ĉi de Aleksander Korĵenkov.

Ilustraĵo: Homarano. La vivo, verkoj kaj ideoj de d-ro L.L. Zamenhof (1-a eld., malmola kovrilo), fot. Paweł Fischer-Kotowski

Observoj plu legindaj

Vortoj de Andreo Cseh. Komp. Ed Borsboom. 2-a eld. Hago: Internacia Esperanto-Instituto, 2003. 208 p. Prezo: Libroservo de UEA € 20,80 (1-a eld., 1984); Retbutiko de FEL € 21,20 (1-a eld., 1984); Internacia Esperanto-Instituto € 15,00.

La libro Vortoj de Andreo Cseh estas kolekto de 66 kolumnoj, kiuj en la jaroj 1935–1936 ĉiusemajne aperis sur la paĝoj de la nederlanda revuo Haagsche Post. La aŭtoron mem apenaŭ necesas prezenti – hungara rumaniano, kiu longan parton de la vivo loĝis en Nederlando, unu el la plej gravaj Esperanto-instruistoj, kreinto de la Cseh-metodo. La prilumon bezonas tamen la gazeto, en kiu aperis liaj tekstoj.

“Vortoj de Andreo Cseh” – kovrilo

Haagsche Post estis tiutempe unu el la plej gravaj kaj influaj nederlandaj revuoj, kun katolika fono kaj liberala mondrigardo. Inter ĝiaj kulaborantoj estis i.a. Louis Couperus. En la 1930-aj jaroj ĝi aperis ĉiusemajne en ĉ. 70 mil ekzempleroj. En 1990 Haagse Post (laŭ la moderna ortografio) kuniĝis kun la ĵurnalo De Tijd kaj sub la nomo HP/De Tijd ĝi aperas ĝis nun, ekde 2012 en monata ritmo.

La redakcio de la revuo en 1935 turnis sin al Andreo Cseh – persono, kiu pro sia Esperanto-agado estis tiam sufiĉe konata en Nederlando – kun la propono kunlabori. Ekde septembro 1935 ĉiusabate dum pli ol unu jaro aperis liaj artikoloj verkitaj ekskluzive en la internacia lingvo. Ilia temaro limiĝas al la Esperanto-movado en tiutempa kunteksto. Cseh kiel vera, ĝisosta “verdstelano” (la vorto iom ofte aperas en liaj kolumnoj) prezentas fortan finvenkisman vidpunkton – li snufas la baldaŭan venkon de Esperanto, eĉ malgraŭ la problemoj, kiujn tiutempe spertis la Esperanto-movado en Germanio sub la regado de Adolf Hitler. Cseh, kiu tiam ne sciis ankoraŭ kiel tragike finiĝos tiu historio, primokas ke Esperanto – la plej bona kuracilo por la miskomprenoj inter malsamlingvanoj – estis la sola lingvo, kiun oni ne rajtis uzi dum la Olimpiaj Ludoj en Berlino en 1936.

Kion ni povas lerni el la gazeteltondaĵoj de antaŭ 80 jaroj? La libro servas kiel trezorejo por tiuj, kiuj interesiĝas pri la situacio de la movado en la 1930-aj jaroj. La formo estas malpeza, facile englutebla por ĉiu ajn ordinara esperantisto – ne temas pri historiistaj predikoj, sed mallongaj, tripaĝaj, viglaj rakontoj pri la tiamaj aktualaĵoj.

En tiu periodo la Esperanto-movado estis impona, aparte en Nederlando – laŭ la opinio de Cseh mem, emfazita kelkfoje, la movado ĉi tie estis la plej aktiva en la tuta mondo. Tion ĝi ŝuldas grandparte ankaŭ al lia pena laborado. Li mem ne regas perfekte la nederlandan kaj ĝojas, foje kun eksterlandaj gastoj, renkonti esperantistojn en tramo, butiko, surstrate kaj en diversaj oficejoj. En la Internacia Esperanto-Domo en Arnhem (ĉe la strato Esperantolaan, t.e. Aleo de Esperanto) li gvidas Cseh-metodan kurson por la nederlandaj poŝtistoj (kiuj partoprenas ĝin kadre de sia labortempo kaj eĉ ricevas pro tio ekstrajn feritagojn).

“Ne tiel venos la venko! Ne per la gravuloj kaj ne en unu tago. La venko de Esperanto eĉ ne venos, ĉar ĝi estas en la nuno, ĉiutage, konstante okazanta. Same kiel la frukto maturiĝas ne subite, sed iom post iom, dum tempodaŭro, tiel ankaŭ nia lingvo daŭre venkadas, en malgrandaj, ofte eĉ ne observeblaj etapoj. La lingvo senĉese progresas kaj kreskas, kiel natura organismo. La verdaj steloj multiĝadas, samlingvanoj unu la alian pli kaj pli ofte renkontas, kaj en unu bela tago mi konstatos, ke jam preskaŭ ĉiu homo parolas Esperanton. Ĉu tiu tago estos la venka tago de Esperanto? Ne, tute ne! En tiu tago, kiu certe estos alia por ĉiu persono, ni nur rimarkos la venkon, kiu jam okazis, okazadis”

Iom, sed ne tro, ĝenas la nekutima interpunkcio, pri kiu en la antaŭparolo aparte atentigas Ed Borsboom, la kompilinto. Pro la fakto, ke la rubrikon sekvis multaj komencantoj, Andreo Cseh strebas al facila lingvaĵo, sed neniel ĝi donas impreson de infaneca aŭ trosimpleca. Admirinda estas la reguleco de la kontribuaĵoj. Kiu hodiaŭ pretus elsputi ĉiusemajne interesan rakonton pri la aktuala Esperanto-vivo?

Ilustraĵo: Vortoj de Andreo Cseh (2-a eld.), fot. Paweł Fischer-Kotowski

Boulton en la UK!

Goteburgo, en 2003…

Goteburgo, en 2003…

Cent pri la Centa. En la Tago de Kapabligo (la iama Tago de Lernado) la ĉefevento estis la aŭtora duonhoro kun Marjorie Boulton. La kat-ŝatanta Esperanto-poetino antaŭtagmeze rekontiĝis kun la legantoj kaj respondis, iom mallaŭte, kelkajn demandojn. Poste la 91-jara Boulton interparolis kun la unu jaron malpli aĝa nepo de Zamenhof, Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof. Klare, ŝi ridetis kaj parolis iom pli laŭte kiam oni menciis katojn – inter ili la faman Montevideo, nomitan laŭ la urbo de la Unesko-rezolucio el 1954. Samtempe okazis inaŭguro de memortabulo (bedaŭrinde, nur en la franca lingvo) sur la domo de la lillano Gaston Waringhien.

… kaj Lillo, en 2015.

… kaj Lillo, en 2015.

Cent pri la Centa – ĉiutagaj 100-vortaj raportoj el la 100-a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazas de la 25-a de julio ĝis la 1-a de aŭgusto en Lillo, Francio. Se vi volas esti ĝisdata, sekvu min en Twitter.

Ilustraĵo: “Universala Kongreso de Esperanto, Gotenburgo 2003. Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof kaj Marjorie Boulton” de Ziko el Vikipedio (CC BY-SA 3.0)