Ĉu makulo sur la nederlanda egaleco?

La 5-a de decembro estas aparte ŝatata tago de la nederlandaj infanoj. Laŭ la tradicio, vesperon de tiu tago vizitas ilin Sinterklaas, Sankta Nikolao, kaj faras donacojn. La festo estas konata ankaŭ en aliaj landoj, sub diversaj nomoj (Santa Claus, Saint Nicolas, Papai Noel, Samichlaus, Mikuláš, Noel Baba, Święty Mikołaj ktp.), sed ne ĉie same pompe festata. Kutime ĝi estas ligita al la 6-a de decembro, la tago de la romkatolika sanktulo Nikolao.

Tiu porinfana festo en Nederlando havas apartan nuancon, kiu igas ĝin polemika. Ĉar Sinterklaas ne sukcesus mem viziti ĉiujn infanojn, li havas helpanton: Zwarte Piet (Nigra Peĉjo) – stultetan, petoleman knabon kun la vizaĝo nigre farbita, kiu portas la grandan sakon de Sankta Nikolao kaj foje anstataŭas lin en la disdonado de la donacoj. Al kelkaj tio ne plaĉas: nigrula servisto, vestita kiel paĝio el la 18-a jarcento, kiu reprezentas stereotipajn ecojn de nigruloj. Dum Sinterklaas estas maljuna, kvieta kaj dignoplena sinjoro, lia helpanto ŝercas, petolas kaj faras akrobataĵojn.

“Ne temas pri nigrulo”

Monato, n-ro 12/2013 – kovrilpaĝo

Monato, n-ro 12/2013 – kovrilpaĝo

“(…) neniu povas miskompreni Nigran Petron nigrulo, aŭ eĉ malpli nigra negro. Oni tuj vidas, ke estas farbita blankulo” – refutas la defentantoj de la tradicio, inter kiuj ankaŭ Gerrit Berveling (vd. Ĉu rasisma? Neniel!, “Monato” n-ro 12/2013, p. 5). Paradokse, por mi tio sonas plifortigo de la akuzo. Blackface, teatrece nigre ŝminkita vizaĝo, estis “artaĵo” kiu aperis en la 19-a jarcento en Usono. La blankulaj artistoj ŝajnigis sin nigruloj kaj faris sursceneje kabaredajn petolaĵojn bazitajn sur la plej aĉaj stereotipoj – por distri la publikon, klare: blankulan publikon. Tiaj teatraĵoj iĝis kun la tempopaso malpli popularaj kaj nun ili estas rigardataj rasismaj. Sed ne en Nederlando, kie ĉiun jaron la vitrinoj de vendejoj, stratoj kaj gazetoj pleniĝas de Nigraj Peĉjoj.

Onidire, Zwarte Piet ne estas nigrulo, sed li malpuriĝas kiam li alportas donacojn, venante en la domojn tra la fumtuboj. Mirinde, nigriĝas lia korpo, sed neniam la vestaĵoj!

“Tio estas nur porinfana festo”

Iuj nederlandanoj malkontentas, ke oni volas “ataki la tipe nederlandan tradicion de infan-amikeco”. Ĉu ĉiu tradicio estas bona pro la nura fakto esti tradicio? Nederlando ja havas multjaran koloniisman tradicion – ĉu ankaŭ ĝin oni defendu? Ne ĉio, kio estis iam, nun estas bona kaj daŭriginda.

Mi ne ŝatas ankaŭ la bagateligon, ke temas nur pri porinfana festo. Tio estas faktoro, kiu eĉ pligravigas la problemon! Kiel ni volas atingi egalecan socion, se ni daŭre reproduktas la modelon de blankula ĉefo kaj nigrula servisto, kaj injektas tiun skemon al la homoj jam en la infanaĝo? Kial por nederlandanoj tiom gravas la ĉeesto de Nigra Peĉjo unu tagon jare, dum ili neglektas taŭgan reprezentiĝon de nigruloj en aliaj tagoj: kiel fakuloj en televidnovaĵoj, kiel altrangaj politikistoj kaj eĉ simple en reklamoj kaj sur la kovrilpaĝoj de revuoj?

“Nenio serioza, nur ŝerco”

Nigra Peĉjo (Zwarte Piet)

Nigra Peĉjo (Zwarte Piet)

La klarigon, ke temas pri nura festo por infanoj, sekvas kutime emfazo, ke tio estas humura afero. Berveling ne volas, ke oni vidu “nur rasismon, kie regas gajo, plezuro, ŝercemo kaj sprito”. Li certe scias, ke ĉeesto de ŝercemo kaj sprito ne garantias foreston de rasismo. Tiun lastan oni foje strebas klarigi ĝuste per humursento. Same kiel antaŭ jardekoj oni ridis pri blackface en Usono, pri la poemo Negreto Bambo (Murzynek Bambo) en Pollando kaj pri la novelo Nia nigra filo en Esperantujo. Humuro ne senkulpigas, ofte estas eĉ kontraŭe.

Sed kial?

Kiam mi unuafoje renkontis tiun tradicion, mi demandis min: de kie subite nigrulo kun Sankta Nikolao? Tiam mi supozis, ke eble temas pri emfazo de la diverseco kaj egaleco, ja tiom karakterizaj por Nederlando. Sankta Nikolao foje povas esti aziano, lapono, virino kaj tiel ankaŭ liaj/ŝiaj helpantoj, ĉu? Bedaŭrinde, ne. Nigrula estas nur la helpanto, li estas nigra ĉiam kaj la roloj de Sinterklaas kaj Zwarte Piet estas firme fiksitaj, neinterŝanĝeblaj. Kvankam mi iĝis malpli entuziasma, la demando “kial?” daŭre estis por mi aktuala.

La pravigo, ke Nigra Peĉjo malpuriĝas en la fumtuboj dum la disdonado de la donacoj estas absurda kaj nekonvinka. En la reto mi trovis aliajn klarigojn. Ekzemple, ke Zwarte Piet estas etiopa knabo, kiun Sinterklaas aĉetis en sklavo-bazaro. Kaj liberigis lin, sed tiu pro dankemo restis ĉe sia liberigito. Mi ne snufas ĉi tie historion, kiun oni senpripense prezentu al infanoj.

Kies gasto mi estas, ties feston mi festas
(Zamenhofa proverbo)

Ĉu kiel nura gasto en Nederlando mi rajtas esprimi mian opinion pri ĝiaj tradicioj? Mi esperas, ke jes. Mia eksterlanda deveno ne minacas, sed portas aliajn perspektivon kaj alrigardon al la afero. Por tiuj, kiuj estas kore ligitaj al tiu tradicio, ĝi jam estas tro familiara, kio malfaciligas rigardi la demandon racie, ĉar enŝteliĝas kutimoj kaj emocioj.

Ĉiuokaze, mia opinio ne estas tiu plej grava. Ankaŭ ne tiu de Gerrit Berveling. La ĵurnalistoj ŝovu la kameraojn kaj la mikrofonojn al la nigrulaj loĝantoj de Nederlando. Kion ili pensas pri la afero? Ĉu ne estas ili kaj iliaj sentoj, kiuj estas en tiu kunteksto plej gravaj?

Rasismo estas daŭre aktuala problemo, ankaŭ en la avangarda Nederlando. Tial ni ne rajtas bagateligi eĉ porinfanajn festojn, se ili povas firmigi rasismajn vidpuktojn kaj sintenojn. Tio, kiel aspektos la mondo kaj la lando post kelkdeko da jaroj, dependas de la hodiaŭa edukado kaj tiu okazas ne nur en la lernejaj benkoj.

Ilustraĵoj: kovrilpaĝo de “Monato”, n-ro 12/2013; “Zwartepiet” de EnSintClopedie/Vikipedio (CC BY-SA 3.0)