Boulton en la UK!

Goteburgo, en 2003…

Goteburgo, en 2003…

Cent pri la Centa. En la Tago de Kapabligo (la iama Tago de Lernado) la ĉefevento estis la aŭtora duonhoro kun Marjorie Boulton. La kat-ŝatanta Esperanto-poetino antaŭtagmeze rekontiĝis kun la legantoj kaj respondis, iom mallaŭte, kelkajn demandojn. Poste la 91-jara Boulton interparolis kun la unu jaron malpli aĝa nepo de Zamenhof, Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof. Klare, ŝi ridetis kaj parolis iom pli laŭte kiam oni menciis katojn – inter ili la faman Montevideo, nomitan laŭ la urbo de la Unesko-rezolucio el 1954. Samtempe okazis inaŭguro de memortabulo (bedaŭrinde, nur en la franca lingvo) sur la domo de la lillano Gaston Waringhien.

… kaj Lillo, en 2015.

… kaj Lillo, en 2015.

Cent pri la Centa – ĉiutagaj 100-vortaj raportoj el la 100-a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazas de la 25-a de julio ĝis la 1-a de aŭgusto en Lillo, Francio. Se vi volas esti ĝisdata, sekvu min en Twitter.

Ilustraĵo: “Universala Kongreso de Esperanto, Gotenburgo 2003. Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof kaj Marjorie Boulton” de Ziko el Vikipedio (CC BY-SA 3.0)

Anstataŭ floro

En multaj landoj la 8-a de marto – Internacia Virina Tago – estas okazo por donaci al virinoj florojn kaj ĉokoladojn, rideti al ili kaj komplimenti. Sed… kial? Ĉu unu monaton poste, la 8-an de aprilo (Internacia Tago de Romaoj), ni gratulas la romaojn? Ĉu la 20-an de junio (Monda Tago de Rifuĝintoj) ni donacas florojn al la rifuĝintoj? Ĉu la 7-an de aŭgusto (Internacia Tago de Rajtoj de Transgenruloj) ni komplimentas la transseksulojn? Aŭ ĉu la 1-an de oktobro (Internacia Tago de Maljunuloj) ni regalas per ĉokolado la maljunulojn?

La devenon de la Internacia Virina Tago oni serĉu komence de la 20-a jarcento en Usono, kie la laboristaj virinoj protestis kontraŭ malbonaj laborkondiĉoj. En 1910 la 2-a Internacia Socialista Virina Konferenco aprobis la proponon de Clara Zetkin pri festado de Virina Tago – tiam ankoraŭ sen preciza dato. En la konferenco partoprenis pli ol 100 virinoj el 17 landoj, inkluzive de kvin virinoj elektitaj en la parlamenton de Finnlando. En 1977 Unuiĝintaj Nacioj proklamis la 8-an de marto la Internacia Tago de Virinoj kaj Monda Paco. La festado en 2015 emfazas kiom gravaj por la socia kaj ekonomia progreso estas respekto de la virinaj rajtoj kaj atribuo al la virinoj de pliaj ebloj de agado.

La esenco de la Virina Tago estas klare atentigo pri la egalrajteco de viroj kaj virinoj kaj malbona situacio de la virinoj en la mondo, kaj ne simpla afablumado al “la pli bela sekso”. Antaŭ cento da jaroj la voĉdonrajto de virinoj estis avangarda aliro de nur kelkaj landoj. Nun, kiam la situacio ŝajnas multe pli bona, daŭre estas en la mondo lokoj, kie virinoj ne rajtas voĉdoni aŭ stiri aŭton, kie ili ne rajtas mem decidi pri si, ne rajtas aperi en la publikaj lokoj sen gardanta vira familiano, kie fine amase okazas seksa mutilado de virinoj. La demandoj pri kontraŭvirina (seks)perforto, pri malalta partopreno de virinoj en la regado kaj pri maljusta divido de familiaj kaj hejmaj devoj estas eĉ pli vastaj problemoj. Aktualaj kaj gravaj por la tuta socio.

La katalogo de la problemoj estas bone spegulata en la amaso da libroj, retejoj kaj blogoj. Nun mi ŝatus trakti nur etan niĉon de la demando: la pozicion de la virinoj en Esperantujo.

150307klarazamenhof

La juna Klara Zamenhof, la edzino de L.L. Zamenhof

Ĉio komenciĝis en 1887… Nu, ĉu vi iam pripensis kiujn startkondiĉojn havus Esperanto, se ne la edzino de L.L. Zamenhof, Klara? Mi ne ŝatus nun reskribi la historion plenan de se-oj kaj -us-oj, sed mi atentigas, ke la eldono de la Unua libro estis financita per la doto de Klara Zamenhof, ke ŝi aprobe aliris la elpensaĵon de la edzo, helpis ŝpari ĉe la hejmaj kostoj por financi interalie la altajn sumojn por afranko.

Ne mankas talentaj kaj aktivaj virinoj en la Esperanto-movado. Mireille Grosjean (Mirejo) prezidas la mondan instruistan asocion. Katalin Kováts kaj Zsófia Kóródy estas la pilieroj de la Esperanto-instruado. Marjorie Boulton – de la Esperanto-literaturo. Barbara Pietrzak eĉ post la malfondo de la Esperanto-redakcio de Pola Radio daŭrigas regulajn E-elsendojn el Varsovio. Veronika Poór dediĉas plejparton de sia tempo al la Esperanto-aktivado. Ilona Koutny en la lastaj 17 jaroj gvidas la plej prestiĝajn esperantologiajn Interlingvistikajn Studojn en la Universitato Adam Mickiewicz. Manuela Ronco montris kaj alportis novan kvaliton al TEJO. Loes Demmendaal dum ses jaroj respondecis pri la financo de la plej granda Esperanto-organizo, UEA, kaj nun utiligas siajn scion kaj kapablojn kiel komitata revizoro. Mélanie Maradan revivigis la terminologian agadon kaj tenas ĝin sur alta nivelo. Anna Löwenstein en la 1980-aj jaroj okupiĝis pri la virina agado kaj eldonis la bultenon “Sekso kaj Egaleco”, poste ŝi verkis la faman liston de 1000 facilaj vortoj por “Kontakto” kaj du originalajn dikajn romanojn, ŝi ankaŭ aktive pledas por la “bona lingvo” kaj ujismo (vd. Rusoj loĝas en Rusujo). Spomenka Štimec sukcese aktivas same kiel verkisto, kiel ankaŭ movada organizanto. Tina Tišljar tre kompetente kontribuis al la organizado de la junularaj E-kongresoj, precipe en la malfacilaj jaroj, nun malpli aktivas pro la eksteresperanta profesia agado, tre sukcesoporta. La ekzemplojn oni povas multipliki, ankaŭ – se ne precipe – sur la landa kaj loka niveloj.

150307seksokajegaleco

“Sekso kaj Egaleco”

Tamen, la rolo de la virinoj en la gvidaj organoj de la Esperanto-organizaĵoj estas tre limigita. Nur unu el sep estraranoj de UEA estas virino, nur du el sep estraranoj de TEJO estas virinoj. En la Komitato de UEA inter 74 membroj estas 20 virinoj (t.e. 27%), nur je unu pli multe ol en la Komitato de TEJO, kiu estas tamen malpli granda: el 48 komitatanoj 19 estas virinoj (40%). Ambaŭ komitatoj nete venkas la 42-membran Akademion de Esperanto, en kiu estas nur 5 virinoj (12%) – kaj tie estos tre malfacile akiri seksan ekvilibron, se la Akademio akceptos la novan statuton, kiu enkondukas dumvivan membrecon de la akademianoj…

Plej avangarda tiurilate estas ILEI, kie ses el naŭ estraranoj estas virinoj (67%), inter ili la prezidanto. UEA neniam havis virinan prezidanton, en ĝi la unua ina estrarano estis elektita en la fama kongreso de 1974 (Flóra Szabó-Felső) kaj la unua ina vicprezidanto nur en 1995 (Renée Triolle). En la Estraro de UEA en la oficperiodo 2004–2007 virinoj estis en la plimulto (kvar el sep personoj) kaj tio estis eble unikaj tri jaroj en la pli ol 100-jara historio de UEA.

150307esperantaantologio

“Esperanta antologio”, la unua eldono

Ankaŭ la Esperanto-literaturo estas dominita de viroj. En la Facebook-grupo Literatura Babilejo viroj babilas pri la verkoj de aliaj viroj (aŭ de si mem). En la Baza legolisto de William Auld el 1997, en kiu estas menciitaj 59 verkoj, nur 6 estas aŭtoritaj de virinoj (inter ili Esperanta antologio de Auld, en kiu la ina voĉo ankaŭ ne estas tiu, kiu dominas).

Oni povas ridi, ke pli gravas seksa disdivido ol kompetentoj – sed tio tute ne estas amuza, ĉar tio estas kvazaŭ agnosko, ke virinoj estas malpli kompetentaj ol la viroj! Ĉu vere? Kvankam virinoj dum multaj jarcentoj ne rajtis studi, nun ili konsistigas la pli grandan parton de la studentoj, averaĝe ili estas pli bone edukitaj, sed tradicie ŝarĝitaj per plejparto de hejmaj taskoj havas malpli da ebloj utiligi siajn kapablojn kaj okupiĝi pri la hobioj.

Pri la sentemo rilate al aliaj homaj ecoj ne estas tiom da kritiko kaj duboj. Ne multaj kaj ne tiom brue ĝeniĝas, kiam temas pri plijustigo de la reprezentiĝo laŭ mondregionoj kaj landoj aŭ laŭ aĝo. La estraranoj de TEJO arde antaŭenpuŝas la junularon ĉe UEA, kvankam junularo en UEA konsistigas nur marĝenon. Tiel jam duan oficperiodon reprezentanto de la junularo estis elektigita en la Elektan Komisionon de UEA. Tiuj samaj estraranoj foje kun moka rideto aliras la demandon pri seksa egaleco. Mi ne celas diri, ke mi estas kontraŭ la plifortigo de la junulara voĉo. Mi celas diri, ke ankaŭ fortigo de la virina voĉo estas grava – la virinoj konsistigas pli ol duonon de la homaro!

Neniu sukcesos konvinki min, ke la nesufiĉa reprezentiĝo de la virinoj estas hazardo. Ne diru, ke sekso ne gravas. Ankaŭ mi ŝatus neglekti la demandon pri sekso (ĉar ĝi ja ne gravas), sed la ĝisnunaj spertoj montras, ke la neglekto de tiu demando signifas malekvilibron kaj estas malfavora al la virinoj. Ĝis la sekso vere ne gravos, la pritemaj konsideroj estas absolute necesaj. Pri tiu ĉi situacio mi akuzas neniun, mi nur ŝatus inviti vin al la pripensado: kial tiel estas?

Fakte, kial la virinoj en la Esperanto-movado estas nesufiĉe reprezentitaj? Ĉu ĉar ili pli firme paŝas sur la grundo kaj fajfas pri tiaj aerkasteloj kiel Esperanto? Mi dubas! Unu el la eblaj teorioj estas, ke la malekvilibro estas kaŭzita de la hejmaj taskoj per kiuj la virinoj kutime estas pli ŝarĝitaj ol la viroj. Ekzemple, tradicie la virinoj pli zorgas pri la infanoj kaj vartas ilin. Kion, do, fari por senŝarĝigi la virinojn de tiu devo? Ekzemple, okazigi infanvartejon dum la kongresoj. Ho! El tiu perspektivo la Internacia Infana Kongreseto ekhavas plian signifon, ĝi povas porti plian valoron ol esperantigo de la infanoj. Eble ĝia okazigado (malebla dum la lastaj tri jaroj) kontribuas al seksegaleco? Mi ne diras, ke tio estas solvo, mi ne diras, ke tio ŝanĝas ion ajn – mi nur lanĉas ideon. Mi ŝatus, ke tio iĝu temo de niaj diskutoj, en la kongresoj kaj en la reto. Ĉar pri tio temas la afero! Ne temas pri la “ĝusta proporcio” 50:50, sed pri konsiderado, pri la pripensado kiel ŝajne nerilataj decidoj influas la disdividon de la “fortoj” inter la seksoj (vd. Seksegaleca konsiderado en Vikipedio).

150307ba21

BA 21

Feliĉe, platformo por trakti tiun kaj similajn temojn jam lanĉiĝis, en julio 2014 – temas kompreneble pri la brila blogo Egalecen. Ĝi plenigis certan niĉon, sed eniris ankaŭ antaŭ la ĝeneralan publikon, interalie sur la paĝoj de “Beletra Almanako 21”. Por la Internacia Virina Tago mi rekomendas legi la ĝisnunajn artikolojn de la blogo kaj, aldone, sekvi ĝiajn konsilojn por la 8-a de marto. Kaj ne nur la 8-an de marto!

PS. Mi menciis nomojn de iuj virinoj, kiujn mi nomis talentaj kaj aktivaj. Atentu, tiuj nomoj servas nur kiel ekzemploj! La pretervido de pluraj aliaj estas neevitebla: ne eblas mencii ĉiujn. Se iun mi ne menciis, mi pardonpetas, tiu ne koleru kontraŭ mi. Samtempe mi esprimas mian bedaŭron, ke ĉiuj menciitoj estas eŭropanoj. Ĉu temas pri mia malatento aŭ la ekstereŭropaj virinoj havas eĉ pli malfacile? Kiel pli partoprenigi la ekstereŭropajn virinojn?

Ilustraĵoj: “Klara Zamenhof” el Vikipedio (CC0), kovrilpaĝo de unu el la numeroj de “Sekso kaj Egaleco”, “Esperanta antologio” – la unua eldono (1958), kovrilpaĝo de “Beletra Almanako 21”